ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

ایام محنت

ایام محنت نامی است که در تاریخ به سالهایی از دوران حکومت مأمون عباسی و جانشینان او معتصم و واثق داده اند. مأمون و دو خلیفه پس از او که از اندیشه معتزله حمایت می کردند، در باره موضوع مناقشه برانگیز خلق قرآن بر مخالفین فکری خود سخت گرفتند و آنان را برای دست برداشتن از عقیده خویش تحت فشار قرار دادند. بسیاری از علما و دانشمندان در این باره مورد امتحان قرار گرفتند و شماری از آنها گرفتار حبس و تنبیه شدند. حتی آن دسته از مأموران دولتی که حاضر به این کار نشدند، به قول امروزی ها تصفیه شدند. در این دوران اعتقاد به موضوع خلق قرآن یکی از معیارهای گزینش افراد برای تصدی مناصبی مانند قضاوت قرار گرفت. این سخت گیری ها باعث شد تا این دوره را که ٢٠ سال طول کشید، « ایام المحنة » ( دوران سختی ) بنامند ...

ادامه مطلب   
نویسنده : ; ساعت ٩:۱۱ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٩ دی ۱۳۸٧
تگ ها :


ادای احترام به همسایه

پنج شنبه ها را با دوستان می رویم کوه. صبح اول وقت می رویم و تا برگردیم می شود ١یا ٢ بعد از ظهر. پنج شنبه گذشته صبح وقتی از در خانه بیرون آمدم. کوچه خلوت بود. داشتم ماشین را روشن می کردم که در خانه همسایه مان آقای نهاوندی باز شد. پسر جوانش که ازدواج کرده و از خانه او رفته، در آستانه در ظاهر شد. خانه خلوت بود. یادم آمد که یکی دو هفته ای می شود آقای نهاوندی را ندیده ام. تعجب کردم، اما به دلم بد نیامد. ماشین را روشن کردم و راه افتادم...

ادامه مطلب   
نویسنده : ; ساعت ٧:٠٩ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٦ دی ۱۳۸٧
تگ ها :


بزم آورد

بزم آورد عنوان کتابی است دربرگیرنده ۶٠ مقاله در باره تاریخ، فرهنگ و فلسفه از تاریخنویس بزرگ معاصر، دکتر عباس زریاب خویی (١٢٩٧-١٣٧٣شمسی). دکتر زریاب از جمله دانشمندان بزرگی است که متأسفانه قدر او ناشناخته مانده است، اما مطالعه آثار وی، بزرگی و دقت نظر علمی شگفتش را آشکار می سازد. این کتاب در سال ١٣۶٨توسط انتشارات علمی در یک جلد ( ۵۴۵صفحه) منتشر شده است.

ادامه مطلب   
نویسنده : ; ساعت ٤:۱٧ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ دی ۱۳۸٧
تگ ها :


ظهر عاشورا

تابلو ظهر عاشورا

تابلو ظهر عاشورا

اثر استاد محمود فرشچیان

  
نویسنده : ; ساعت ٩:۳٧ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱۸ دی ۱۳۸٧
تگ ها :


آموزگار شهادت

حسین آموخت که مرگ سیاه سرنوشت شوم مردم زبونی است که تن به هر ذلتی می دهند تا زنده بمانند. زیرا کسانی که گستاخی آن را ندارند که مرگ را انتخاب کنند، مرگ آنان را انتخاب خواهد کرد. 

 

« دکتر علی شریعتی »

  
نویسنده : ; ساعت ٩:٥۸ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱٧ دی ۱۳۸٧
تگ ها :


منابع تاریخی و تقسیمات آنها

این پست را در پاسخ یکی از مراجعه کنندگان محترم نوشته ام که در باره تقسیمات منابع تاریخی پرسیده بودند. در این باره البته حرف و نظر بسیار است اما من به اجمال و اختصار عرض می کنم که منابع تاریخ یک دوره یا یک حادثه تاریخی را می توان به دو دسته کلی تقسیم بندی کرد: ١. منابع ادبی، ٢. منابع غیر ادبی.

١.منابع ادبی

منظور از منابع ادبی آثار مکتوبی هستند که به روایت یک حادثه یا یک موضوع تاریخی پرداخته اند. مثلا همه کتاب هایی که در باره تاریخ دوره غزنویان نوشته شده اند، منابع ادبی تاریخ این دوره یا « ادبیات تاریخی » آن را تشکیل می دهند. این منابع البته یکسان و یکدست نیستند و می توان آنها را دو دسته کلی تقسیم کرد:

الف. منابع دست اول

منابع دست اول به منابعی گفته می شود که نویسندگان آنها خود شاهد حوادث و وقایع این دوره بوده اند و آنچه نوشته اند از مشاهدات خود ایشان است. به عنوان مثال می توان از تاریخ بیهقی نام برد. ابوالفضل بیهقی دبیر دربارغزنویان بوده و بسیاری از آنچه را در کتاب تاریخ خود ثبت کرده، مشاهدات خود او بوده است.

ب. منابع دست دوم

این عنوان معمولا بر منابعی اطلاق می شود که نویسندگان آنها خود شاهد حوادث و وقایع نبوده اند بلکه آنچه را در این باره از دیگران  شنیده یا خوانده اند، نقل کرده اند. مثلا می توان به کتاب تاریخ غزنویان اثر نویسنده معاصر، کلیفورد ادموند باسورث اشاره کرد که بر اساس تاریخ های قدیمی به رشته تحریر درآمده است.

پژوهشگران تاریخ برای منابع دست اول ارزش و اهمیتی بیشتر قائل هستند، ولی در معرفت شناسی جدید، منابع دست دوم  و یا حتی دست چندم نیز از اهمیتی خاص بر خوردارند. چرا که به نظر معرفت شناسان جدید، با گذشت زمان، زمینه ای فراهم می آید که از منظری دیگر به حادثه یا دوره ای تاریخی نگریسته شود و به همین دلیل آنچه مثلا نویسنده ای که ١٠٠ سال بعد از حادثه ای زندگی می کرده، در این باره نوشته به دلیل نگاه متفاوت او دارای اهمیتی است که منابع قدیمی تر فاقد آن هستند.  بر این اساس، هیچ کتاب تاریخی نمی تواند ما را از مراجعه به کتابی دیگر بی نیاز کند.

٢.منابع غیر ادبی

منظور از منابع غیر ادبی، ابزار، آثار و وسایلی هستند که از یک واقعه یا دوره ای تاریخی باقی مانده اند، و با بررسی و دقت نظر در آنها می توان به ابعادی از تاریخ آن واقعه یا دوره پی برد. از جمله این گونه منابع می توان به ساختمانهای تاریخی، ظروف، لباس ها، اسلحه ها، سکه ها، کتیبه ها، نقاشی ها و  دیگر آثار باقی مانده از دوره یا حادثه ای تاریخی اشاره کرد.

این گونه منابع در واقع اسناد دست اول و ارزشمندی هستند که اطلاعات مهمتر و مطمئن تری را در اختیار پژوهشگران تاریخ قرار می دهند. به عنوان مثال از سکه های یک دوره می توان آگاهی هایی ارزشمند در باره اقتصاد، هنر خطاطی و اعتقادات مذهبی در یک دوره و نیز تاریخ دقیق حکومت امیران و ... کسب کرد. کتیبه های هر دوره تاریخی نیز اطلاعاتی مهم و غیر قابل تردید در باره امیران، آغاز و انجام حکومت آنان، اعتقادات مذهبی، هنرهای معماری و خوشنویسی، تاریخ ساخت یک بنا و برخی حوادث مهم هر دوره در اختیار قرار می دهند. به عنوان مثال به نظر من یکی از منابع جالب توجه تاریخ دوره صفویه، نقاشی های باقی مانده در کاخ چهل ستون اصفهان است که اطلاعاتی مهم در باره قیافه پادشاهان، شکل و شمایل درباریان، لباس های اشراف، مجالس بزم و طرب، ابزار و آلات موسیقی، غذاهای مورد استفاده در این مجالس و نیز میادین جنگ، ابزار و آلات جنگی، لباس های لشکریان و ... را عرضه می کنند.   

در پایان باید اشاره کنم که بسیاری از آثار غیر تاریخی نیز در تحقیقات تاریخی کمک های فراوانی به مورخان می کنند. از آن جمله باید به آثار ادبی اشاره کرد  که دارای اهمیتی منحصر به فرد هستند. امیدوارم در آینده پستی را نیز به جایگاه آثار ادبی در تحقیقات تاریخی اختصاص دهم.     

  
نویسنده : ; ساعت ۱:۳٩ ‎ب.ظ روز جمعه ۱۳ دی ۱۳۸٧
تگ ها :


مروت کبری ؛ از خوارزم تا خوزستان!

حجه الاسلام جمیدر خبرها آمده بود که حجة الاسلام شیخ غلامحسین جمی امام جمعه آبادان درگذشت. آقای جمی اصلا از اهالی جم از توابع استان بوشهر بود، ولی از سالهای جوانی در آبادان اقامت داشت و پیش و در جریان انقلاب روحانی فعال و پرتلاشی به شمار می آمد. اما برجسته ترین و ماندگارترین کاری که او کرد، اقامت در شهر جنگی آبادان در تمامی سالهای جنگ بود.کسانی که ایامی از جنگ را در آبادان به سر برده اند، خاطرات ماندگاری از مرحوم جمی به یاد می آورند. 

ادامه مطلب   
نویسنده : ; ساعت ۱٢:٠٢ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٩ دی ۱۳۸٧
تگ ها :


تاریخ و محیط زیست!

انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد که سابقه ای دیرینه در چاپ و نشر کتاب های کشاورزی و محیط زیست دارد، روز ٢١ آذرماه نشستی ترتیب داده بود با عنوان « قلم سبز» که در آن بیش از ١٠٠ نفر از نویسندگان و فعالان این رشته ها شرکت داشتند. این جانب نیز - نه به دلیل تخصص در این زمینه بلکه به خاطر همکاری و ارتباطی که از سالها پیش با انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد داشته ام – به این جلسه دعوت شده بودم. در این جلسه چند موضوع مهم مطرح شد:

ادامه مطلب   
نویسنده : ; ساعت ۱٢:٠٢ ‎ق.ظ روز جمعه ٦ دی ۱۳۸٧
تگ ها :


تاریخ چیست؟

اولین سؤالی که در باره هر پدیده یا مفهومی می توان و هم باید مطرح کرد، پرسش از ماهیت آن است. یعنی این که آن پدیده یا مفهوم چیست؟ واقعیت این است که تا چیستی چیزی معلوم نشود، نمی توان هیچ سخن معتبر و متقنی در باره آن گفت و شنید. در باره « تاریخ » به عنوان یک مفهوم نیز باید این سؤال را مطرح کرد و برای آن پاسخی فراهم آورد.

ادامه مطلب   
نویسنده : ; ساعت ۱٢:۱٩ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۳ دی ۱۳۸٧
تگ ها :