ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

مسجد جامع تابران

در جریان کاوش هایی که طی سال های ١٣٧٩ تا ١٣٨٢ شمسی در شهر تاریخی توس صورت گرفت، بقایای مسجدی که به احتمال بسیار مسجد جامع شهر بوده و در سده ۵ ق به دستور خواجه نظام الملک ساخته شده است، از زیر خاک بیرون آورده شد. بنا به قولی بعدها مدرسه ای نیز به این مسجد ضمیمه شده که تا زمان ویرانی توس در دوره تیموریان رونق داشته است. این محوطه تاریخی ٩۴ متر طول و ۵٣ متر عرض دارد. من اخیرا دو بار به دیدن این مسجد رفتم و نظر به اهمیت این بنا مطالبی در باره آن می نویسم:

ادامه مطلب   
نویسنده : ; ساعت ۱٢:۱٧ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱ دی ۱۳۸٧
تگ ها :


کار مورخ

 « کار مورخ ارضای غرور خواننده اش نیست بلکه ترسیم اعمال و رفتار آدمیان است ».

این جمله را از کتاب مفهوم کلی تاریخ. اثر آر. جی. کالینگوود (ص ۵٢) نقل کرده ام. این کتاب بسیار مهم توسط آقای علی اکبر مهدیان به فارسی ترجمه و توسط نشر اختران منتشر شده است. توصیه می کنم این کتاب را بخوانید. یکی از عمیق ترین آثاری است که در باره این موضوع نوشته شده است.

  
نویسنده : ; ساعت ٩:۳٩ ‎ق.ظ روز جمعه ٢٩ آذر ۱۳۸٧
تگ ها :


تاریخ سازی!

 از چند سال پیش به این سو، بعضی دانشگاهها سالگرد تأسیس خود را جشن گرفته اند. در سال ١٣٧٨دانشگاه فردوسی مشهد پنجاهمین سال فعالیت خود را جشن گرفت. دانشگاه تهران نیز در سال ١٣٨٣به بزرگداشت هفتادمین سال تأسیس خود پرداخت و بعضی دانشگاههای دیگر نیز چنین برنامه و مراسمی برپا کردند. اما اخیرا دانشگاه اصفهان اعلام کرده است که سیصدمین سال تأسیس خود را طی روزهای ٢٣ تا ٢٧ آذر ماه جشن خواهد گرفت ( اینجا را کلیک کنید ). به صورت طبیعی این سؤال به ذهن خطور می کند که چگونه ممکن است در کشوری که تاریخ تأسیس اولین دانشگاه آن ( دانشگاه تهران ) تنها اندکی بیش از ٧٠ سال است، دانشگاهی وجود داشته باشد که از آغاز فعالیت آن ٣٠٠ سال بگذرد؟  برگزار کنندگان این بزرگداشت ظاهرا سعی کرده اند به این سوال پاسخ دهند و در زیر نام « دانشگاه اصفهان » میان دو پرانتز نوشته اند « مدرسه چهار باغ ».  و البته با این کار نه تنها سؤالی را پاسخ نداده اند بلکه بر ابهام موضوع افزوده اند. در این باره به چند نکته اشاره می کنم:

الف. مدرسه چهار باغ به عنوان مدرسه ای دینی برای تعلیم و اقامت طلاب، در دوره آخرین پادشاه صفوی، شاه سلطان حسین، و طی سالهای ١١١۶ تا ١١٢۶ ق یعنی حدود ٣٠٠ سال پیش ساخته شد. شاه صفوی حجره ای اختصاصی نیز برای خود در آنجا بنا کرد. این مدرسه که به لحاظ معماری یکی از زیباترین ابنیه تاریخی اصفهان به شمار می آید، به نامهای « مدرسه سلطانی » و « مدرسه مادر شاه » نیز مشهور بوده است.  

ب. مجموعه ای که اکنون به نام دانشگاه اصفهان می شناسیم، در سال ١٣٢٩ شمسی یعنی ۵٨ سال پیش با راه اندازی دانشکده های پزشکی، داروسازی و ادبیات تأسیس شد.

ج. دانشگاه اصفهان نه بر جای مدرسه چهار باغ تأسیس شد و نه مشابهت یا ارتباطی با آن مدرسه داشته و دارد. اصولا میان مدارس علمیه  و دانشگاهها به عنوان مراکز آموزشی جدید، به لحاظ اهداف آموزشی، رشته های درسی، انتخاب دانشجو، شیوه های تدریس و تحصیل ، متون درسی، و دهها مورد دیگر، تفاوت های آشکاری وجود دارد. و این دو نوع مرکز آموزشی تنها از این نظر که علومی را آموزش می دهند، به هم شبیه هستند.

د. اگر تنها وجود یک مرکز آموزشی تاریخی در شهری بتواند دلیلی برای به عقب بردن تاریخ تأسیس و فعالیت دانشگاه آن شهر آن هم به چند صد سال پیشتر باشد، می توان برای دانشگاه فردوسی مشهد قدمتی تقریبا ۶٠٠ ساله قائل شد. چون مدرسه علمیه پریزاد در مشهد که متعلق به دوره تیموریان است، قدمتی برابر با مسجد جامع گوهرشاد دارد. بر این اساس باید برای دانشگاه اهواز نیز قدمتی بیش از ١۵٠٠ سال قائل شد. چون دانشگاه جندی شاپور در آن منطقه در همین حدود قدمت دارد. روشن است که چنین نظراتی به هیچ وجه پذیرفتنی نیستند.  

ذ. این جانب همواره مردم اصفهان را به خاطر حفظ داشته های فرهنگی خود ستوده ام و توجه آنان به تاریخ و آثار تاریخی شان را ارج نهاده ام، اما آنچه این بار اتفاق افتاده، حفظ  و توجه به پیشینه تاریخی یک شهر نیست، بلکه نوعی تاریخ سازی و مصداق کامل دگرگون کردن واقعیت های تاریخی است. مدرسه زیبای چهار باغ با گذشت ٣٠٠ سال همچنان برپا و به تربیت طلاب علوم دینی مشغول است. دانشگاه اصفهان نیز با حدود ۶٠ سال فعالیت و داشتن رشته ها و دوره ها و اساتید و دانشجویان بسیار، یکی از بزرگترین و مهمترین دانشگاه های کشور است. بنابراین به نظر می رسد این دو مرکز آموزشی هر کدام به درجه ای از اعتبار و شهرت و شخصیت علمی و فرهنگی رسیده اند، که نیازی به درآمیختن پیشینه و ارائه تاریخی مخدوش از آنها وجود ندارد.     

     

  
نویسنده : ; ساعت ٦:۳٠ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٦ آذر ۱۳۸٧
تگ ها :


وجه تسمیه

نامی که برای این وبلاگ انتخاب کرده ام یعنی تاریخچه، اسمی است مرکب از دو کلمه عربی « تاریخ » و پسوند تصغیر فارسی « چه ». به معنی تاریخ کوتاه و مختصر. دلیل انتخاب این نام آن است که معمولا نوشته های من در این وبلاگ در مقایسه با مقالات و نوشته های بلند تاریخی از ایجاز و اختصار برخوردارند و کوشش خواهم کرد تا تعداد واژگان هر پست از ١٠٠٠ کلمه بیشتر نشود.

در پاسخ دوستی که خواسته بود موضوع مطالب وبلاگ را معین کنم نیز باید بگویم؛ به نظر می آید نام وبلاگ به موضوع آن نیز اشاره می کند. با وجود این عرض می کنم؛ موضوعی که در این وبلاگ به آن خواهم پرداخت تاریخ به معنی عام آن خواهد بود. بنابراین پست های وبلاگ عبارت خواهند بود از نوشته های تاریخی کوتاه و مختصر. 

  
نویسنده : ; ساعت ۱۱:٤٩ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢٤ آذر ۱۳۸٧
تگ ها :


بیهقی و تاریخ

 بسم الله الرّحمن الرّحیم

اولین پست این وبلاگ را اختصاص داده ام به سخنان تاریخنویس بزرگ ایرانی، ابوالفضل بیهقی (م ۴٧٠ق) در باره تاریخ: 

 

و گذشته را برنج توان یافت بگشتنِِ گرد جهان و رنج بر خویشتن نهادن و احوال و اخبار بازجستن و یا کتب معتَمد را مطالعه کردن و اخبار درست را از آن معلوم خویش گردانیدن... و اخبار گذشته را دو قسم گویند که آنرا سه دیگر نشناسند: یا از کسی بباید شنید و یا از کتابی بباید خواند و شرط آن است که گوینده باید که ثقه و راستگوی باشد و نیز خرد گواهی دهد که آن خبر درست است و نصرت دهد کلام خدا آنرا که گفته اند لا تُصدّقنّ مِن الاخبارِ ما لا یَستقیمُ فیه الرّای. و کتاب همچنان است، که هرچه خوانده آید از اخبار که خرد آن را رد نکند شنونده آن را باور دارد و خردمندان آنرا بشنوند و فراستانند. و بیشترِ مردم عامّه آنند که باطل ممتنع را دوست تر دارند چون اخبار دیو و پری و غول بیابان و کوه و دریا که احمقی هنگامه سازد و گروهی همچنو گرد آیند... و آن کسان که سخن راست خواهند تا باور دارند ایشان را از دانایان شمرند، و سخت اندک است عدد ایشان، و ایشان نیکو فراستانند و سخن زشت را بیندازند... و من که این تاریخ پیش گرفته ام التزام این قدر بکرده ام تا آنچه نویسم یا از معاینه من است یا از سَماع درست از مردی ثقه. (به نقل از تاریخ بیهقی)

 

  
نویسنده : ; ساعت ۱٢:۱٦ ‎ق.ظ روز جمعه ٢٢ آذر ۱۳۸٧
تگ ها :