ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

خلاف آمد !

در پست قبلی که به چاپ مقاله تاریخ جیل و دیلم در مجله گیله وا (مرداد و شهریور 1392، شماره 126) اشاره کردم، برخی دوستان پیام فرستاده بودند که نتوانسته اند متن آن را در اینترنت پیدا کنند. برخی هم اظهار نظرهایی کلی کرده بودند که بدون در دسترس بودن متن و بررسی آن، قابل ارزیابی نبود. به همین دلیل – خلاف معمول وبلاگ ماهروز- فکر کردم متن آن را در این پست قرار دهم. من معمولا مقالاتی را که در مجلات می نویسم در وبلاگ قرار نمی دهم. هم به دلیل در دسترس بودن متن آنها و هم به این دلیل که معمولا مقالاتی طولانی اند و خواننده اینترنتی حوصله خواندن آنها را ندارد. اما این بار، هم به دلیل کوتاهی نسبی این مقاله و هم به این خاطر که مقاله در یک مجله محلی منتشر شده که در دسترس همگان نیست و ظاهرا دوستان نتوانسته اند آن را در اینترنت پیدا کنند، آن را در این پست قرار می دهم. شاید بتواند برای «تحلیل متون تاریخی» نمونه ای باشد. 

ادامه مطلب   
نویسنده : ; ساعت ۱٢:٢٥ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٦ مهر ۱۳٩٢
تگ ها :


گیله وا

بخش مهمی از وظیفه تاریخنگاری معاصر را روزنامه ها و مجلات انجام می دهند. در این میان نشریات محلی دارای جایگاهی بسیار ارزشمندند. این قبیل نشریات را بدرستی می توان فعالان عرصه  تاریخنگاری محلی قلمداد کرد. روزنامه ها و مجلات محلی، یکی از منابع مهم تاریخنگارانی به شمار می آیند که به نگارش تاریخ شهرها و نواحی می پردازند.

ادامه مطلب   
نویسنده : ; ساعت ٦:٠٧ ‎ب.ظ روز جمعه ۱٩ مهر ۱۳٩٢
تگ ها :


برج های کبوتر (کبوترخانه ها)

برج های کبوتر یا کبوتر خانه ها بناهایی هستند که عمدتا در مناطق مرکزی ایران در اطراف مزارع و باغات ساخته می شده اند. این بناها معمولا شکل یکسانی دارند، ولی حجمشان با هم متفاوت است. کاربرد آنها گردآوری کود پرندگان برای استفاده در زمین های زراعی بوده است. شیوه کار به این صورت بوده که کشاورزان با ساختن این بناها در کنار مزارع خود، آنها را به پناهگاه پرندگان تبدیل و ضمن حفاظت از این حیوانات و تامین خوراک آنها، کود مورد نیاز مزرعه خود را نیز تأمین می کرده اند. تعداد زیادی از این برج ها در شهر اصفهان و اطراف آن قرار دارند که امروزه گرچه کاربرد سابق را ندارند، اما بسیاری شان بازسازی و مرمت شده اند و اکنون به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری این منطقه به شمار می آیند. یکی از مشهورترین برج های کبوتر اصفهان در انتهای خیابانی قرار دارد که به همین دلیل«خیابان برج» نامگذاری شده است. همچنین می توان به برج رهنان و  برجی در محوطه دانشگاه اصفهان اشاره کرد. برج دستگرد در خمینی شهر نیز از برج های زیبای این منطقه است. در اطراف جاده فرودگاه اصفهان نیز تعداد زیادی برج کبوتر قرار دارد که البته توجهی به آنها نشده و برخی از آنها درمعرض تخریب قرار دارند. برج های کبوتر را می توان نمونه ای جالب از هوشمندی کشاورزان این مناطق و تعامل مثبت انسان با طبیعت قلمداد کرد.

برج کبوتر در محوطه دانشگاه اصفهان

 

کبوترخانه نیمه ویران روستای گرگوند مبارکه اصفهان

لانه های کبوترها در دیوارهای برج پیداست.

  
نویسنده : ; ساعت ۱٢:٠٧ ‎ق.ظ روز شنبه ۱۳ مهر ۱۳٩٢
تگ ها :


غزوه و سریه

در بعضی آثار مربوط به تاریخ صدر اسلام که در دوره های اخیر نوشته شده اند، در باره دو واژه «غَزوَه» و «سَریّه» اشتباهی صورت گرفته است. نویسندگان این آثار گفته اند: در تاریخ اسلام، عنوان غزوه بر جنگ هایی اطلاق شده که رهبری آنها را شخص پیامبر اکرم بر عهده داشته است (بر این اساس شمار غزوات در تاریخ اسلام به بیست و چند جنگ محدود است). آنان «سَریّه» را جنگ هایی دانسته اند که پیامبر(ص) شخصا در آنها حضور نداشته و فرماندهی را به یکی از یاران خود واگذار کرده اند (بیشتر جنگ های صدر اسلام که شمار آنها به حدود هشتاد جنگ می رسد، از این نوع است). به عنوان نمونه مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی در کتاب مشهور تاریخ تحلیلی اسلام، در این باره آورده است: «اگر پیغمبر خود همراه دسته اعزامی می رفت آن لشکرکشی غزوه نامیده می شد و اگر خود در مدینه می ماند و مجاهدان را به سروقت دشمن می فرستاد آن را سریه می نامیدند (چاپ 1383، ص 78). در کتاب های تاریخ مدارس نیز همین تفکیک میان این دو واژه صورت گرفته و از آنجا که فرم این موضوع نیز برای طرح در سوالات امتحانی مناسب است، این مطلب در ذهن بسیاری از دانش آموزان نشسته است و قطعی تلقی می شود.

در این باره اما باید اشاره کرد که این توضیح و تفکیک نادرست و فاقد دقت، و مطلبی مشهور است که مستند به سندی تاریخی نیست و گویا بتوان آن را مصداق این سخن دانست که «ربّ مشهور لا اصل له» (چه بسیار است سخن مشهوری که اصلی ندارد). اکنون برای توضیح این مطلب به دو نکته اشاره می کنم:‌

الف. در لغت نامه های عربی و متون و منابع متقدم تاریخی، واژه غزوه به معنی مطلق جنگ آمده است و واژه سریّه به معنی گروه یا دسته ای که به مأموریتی جنگی اعزام می شده است.

ب. در این متون و منابع، تعریفی که اکنون از این دو واژه صورت می گیرد، نیامده است. به عنوان نمونه محمد بن عمر واقدی که در سده سوم هجری، مهم ترین و مشهورترین کتاب در باره جنگ های صدر اسلام را نوشته و تمامی آنها را با دقت ثبت و گزارش کرده است، همه این جنگ ها را - اعم از اینکه پیامبر اکرم در آنها فرمانده بوده یا نبوده اند - غزوه نامیده است و بر همین اساس کتاب خود را «المغازی» (جنگ ها) نام نهاده است. این کتاب که حاوی گزارش تمامی جنگ های دوره پیامبر(ص) است، هم اکنون موجود و به فارسی نیز ترجمه شده است.

بر این اساس، تعریف رایج در کتاب های دوره های اخیر - از جمله کتاب های درسی-  متکی به سند و گزارشی تاریخی نیست و تعریفی جدید و غیر مستند است که شهرت یافته است.

  
نویسنده : ; ساعت ۱۱:۱٧ ‎ب.ظ روز جمعه ٥ مهر ۱۳٩٢
تگ ها :