ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

دیروز و امروز

هنگام بحث و بررسی در باره « تاریخ »، یکی از سؤالاتی که همواره تکرار می شود این است که « آیا میان حوادث گذشته (وقایع تاریخی) و آنچه امروز رخ می دهد یا در آینده رخ خواهد داد، ارتباطی وجود دارد؟ »


می توان برای تاریخ دو معنی متفاوت قائل شد:

1. وقایعی که در گذشته رخ داده است.

2. گزارشی که از این وقایع صورت گرفته است.

مفهوم اول « تاریخ به عنوان واقعه » قلمداد می شود و مفهوم دوم را « تاریخ به عنوان گزارش یا روایت » نامیده اند. بر این اساس اکنون می توان سؤال اولیه را به چند سؤال تبدیل کرد:

1. آیا میان وقایع گذشته و اکنون ارتباطی وجود دارد؟

2. آیا میان گزارش هایی که از وقایع گذشته صورت گرفته و وقایع اکنون رابطه ای برقرار است؟

3. آیا وقایع جاری بر وقایع گذشته تأثیری بر جای می گذارند؟

4. آیا وقایع جاری بر گزارشی که از وقایع گذشته صورت گرفته، تأثیری دارند؟

پاسخ سؤال اول مثبت است:آری وقایع گذشته در وقایع امروز تأثیرگذار هستند و نمی توان تصور کرد که آنچه امروز جریان دارد و اتفاق می افتد، مسبوق به وقایع و رخدادهای گذشته نباشد. این گزاره به اندازه ای روشن و بدیهی است که نیازی به شرح و توضیح بیشتر ندارد.

پاسخ سؤال دوم نیز مثبت است. از اینرو که گزارش وقایع گذشته نیز در وقایع اکنون و امروز مؤثر هستند. مردم از طریق گزارش هایی که از حوادث پیشین صورت گرفته، شناختی به دست می آورند که مبدأ عمل امروز آنان است. بنابراین تاریخ به معنی دوم خود ( روایت و گزارش وقایع پیشین ) در شکل بخشیدن به حوادث و وقایع امروز سخت مؤثر است.

پاسخ سؤال سوم منفی است. وقایع گذشته اتفاق افتاده و تمام شده اند. بنابراین هر آنچه امروز اتفاق می افتد، نمی تواند بر آنچه قبلا اتفاق افتاده تأثیر بگذارد. اگر جز این تصور کنیم، باید بدیهیات مربوط به شناخت « زمان » را زیر سؤال برد و قانون علیت را نیز وارونه کرد.

اما پاسخ سؤال چهارم اگرچه ممکن است منفی به نظر آید، مثبت است: به این معنی که حوادث امروز بر « گزارش حوادث گذشته » اثر می گذارند. این گزارش ها کوششی هستند برای فهم وقایع گذشته، و هر آنچه امروز اتفاق می افتد می تواند به فهم بهتر وقایع گذشته (یا بهتر است بگوییم فهم بهتر گزارش وقایع گذشته) کمک کند. مثلا  انسان ها در سایه تجارب جدید، متون تاریخی را بهتر از گذشتگان می فهمند، علوم بشری داده هایی را در اختیار افراد قرار می دهد که به کمک آنها می توان گزارش های تاریخی را بهتر از گذشته درک و تفسیر کرد. در این زمینه پیشرفت هایی که در عرصه فلسفه، جغرافیا، روانشناسی، جامعه شناسی، سیاست، اقتصاد و علوم مشابه صورت می پذیرند، می توانند دریچه های جدیدی برای فهم وقایع گذشته (فهم بهتر گزارش های تاریخی) بر روی پژوهشگران تاریخ بگشایند.

  
نویسنده : ; ساعت ۱:٠٢ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٤ آذر ۱۳۸۸
تگ ها :