ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

نوروزنامه

کتاب نوروزنامه اثری است به جا مانده از حکیم عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری است که در سده  5 یا سال های اول سده 6 هجری قمری نوشته شده است.

این کتاب به منشأ و تاریخ جشن نوروز اختصاص دارد و حاوی گزارش هایی از تاریخ ایران باستان، تقویم ایرانی و اصل و منشأ این عید باستانی است. خیام خود در مقدمه کتاب در این باره آورده است:


« درین کتاب که بیان کرده آمد در کشف حقیقت نوروز که بنزدیک ملوک عجم کدام روز بوده است و کدام پادشاه نهاده است و چرا بزرگ داشته اند آن را و دیگر آیین پادشاهان و سیرت ایشان درهر کاری، مختصر کرده آید ». (ص 2)

خیام بعد از بیان منشأ و تاریخ نوروز، اشاره مختصری به آداب این جشن کرده و آورده است که  

« آیین ملوک عجم از گاه کیخسرو تا بروزگار یزدجرد شهریار که آخر ملوک عجم بود، چنان بوده است که روز نوروز نخست کس از مردمان بیگانه، موبد موبدان پیش ملک آمدی با جام زرّین پر می، و انگشتری، و درمی و دیناری خسروانی، و یک دسته خَوید (جو) سبز رسته، و شمشیری، و تیر و کمان، و دوات و قلم، و اسپی، و بازی، و غلامی خوب روی. و ستایش نمودی و نیایش کردی او را بزبان پارسی بعبارت ایشان، و چون موبد موبدان از آفرین بپرداختی پس بزرگان دولت درآمدندی و خدمتها پیش آوردندی» (ص 18).

جالب اینکه از اینجا به بعد، خیام تمامی مطالب کتاب خود را به شرح و توضیحاتی در باره تاریخ و اهمیت این هدایا اختصاص داده و در باره هریک از آنها حکایاتی جالب نیز نقل کرده است. به عنوان مثال آنچه وی در باره انواع قلم، انواع خط و نحوه نگارش خط خوش و خوانا آورده است بسیار خواندنی است. کتاب همچنین شامل مطالب جالبی در باره شمشیر، تیر و کمان و اسب است.

نوروزنامه کتابی مختصر اما مفید و خواندنی است و علاوه بر اهمیت تاریخی و نجومی آن، نمونه ای جالب از نثر کهن فارسی به دست می دهد. یکی از بهترین چاپ های این کتاب، چاپی است که توسط مرحوم مجتبی مینوی منتشر گردیده است. مینوی بر نوروزنامه مقدمه ای نوشته، پاورقی های برای آن ترتیب داده، و فرهنگی نیز از لغات و اصطلاحات به کار رفته در متن فراهم آورده و به پایان کتاب افزوده است. این کتاب اولین بار در سال 1312 شمسی توسط کتابخانه کاوه منتشر شده و بار دیگر در سال 1385 توسط انتشارات اساطیر تجدید چاپ شده است.

  
نویسنده : ; ساعت ۱٢:۱٩ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٤ فروردین ۱۳۸٩
تگ ها :