ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

تسخیر

تسخیر عنوان فارسی کتابی است شامل خاطرات خانم معصومه ابتکار از ماجرای مهم و تأثیرگذار تصرف سفارتخانه آمریکا در ایران و گروگانگیری مأمورین آمریکایی. این کتاب که قبلا متن انگلیسی آن با عنوان takeover in Tehran در خارج از کشور منتشر شده بود، با تأخیری چند ساله توسط مؤسسه اطلاعات به فارسی منتشر گردیده و اخیرا تجدید چاپ شده است. تسخیر در 350 صفحه به قطع رقعی و همانند دیگر کتب مؤسسه اطلاعات با قیمتی ارزان (تنها 2000 تومان) منتشر شده است.


خانم ابتکار که هم اکنون دارای مدرک دکتری و عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس و نیز عضو شورای شهر تهران است و در زمان ریاست جمهوری آقای خاتمی، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست بود، همسر یکی از فرماندهان اصلی دانشجویان پیرو خط امام بود که در 13 آبان 1358 سفارت آمریکا را اشغال و دهها مأمور آمریکایی را به مدت 444 روز به گروگان گرفتند. خانم ابتکار خود نیز از جمله این دانشجویان بود و به دلیل تحصیل در آمریکا و تسلط به زبان انگلیسی، نقش مترجم  آنان را ایفا می کرد. به نظر من کتاب تسخیر  از دو نظر دارای اهمیت است:

1. این اولین کتابی است که توسط یک ایرانی در باره این ماجرا نوشته شده است. آمریکایی ها در این باره بسیار زود دست به قلم شدند؛ به عنوان نمونه هامیلتون جوردن سخنگوی وقت کاخ سفید کتابی نوشت به نام بحران و در آن گزارشی از این ماجرا به دست داد. روزنامه نگاری به نام پیر سالینجر نیز کتاب مفصلی به نام گروگانگیری نوشت و حتی بخشی از پشت پرده حوادث را بیان کرد. چند سال پیش نیز مجموعه ای از خاطرات گروگان ها با عنوان 444 روز منتشر شد. این آثار به فارسی نیز ترجمه شدند. اما جالب اینکه در ایران بعد از گذشت 30 سال، هیچ مورخی در این باره کتابی منتشر نکرد. حتی از آن همه دانشجویان پر شور و خشمگینی که از دیوار سفارت آمریکا بالا رفتند و تاریخ ساز شدند، یک تن نیز برای انتشار خاطرات خود دست همت بالا نزد، تا ثابت شود که گویی تاریخ ساز شدن بسیار آسانتر از تاریخنگار شدن است. اما خوشبختانه اکنون پس از تأخیری طولانی، از میان آن دانشجویان، یک تن دست به قلم شده و اولین گزارش ایرانی این ماجرا را منتشر کرده است. کتاب خانم ابتکار هر چه باشد، به همین دلیل دارای اهمیت بسیار است و فضل تقدم آن همیشه محفوظ خواهد ماند.

2. نکته دیگری که به کتاب خانم ابتکار اهمیت می بخشد، این است که این کتاب نوشته یک زن است. واقعیت این است که ما تاکنون مورخان زن فراوانی نداشته ایم و حال آنکه زنان تاریخنویس می توانند به دلیل نقش متفاوتی که - در مقایسه با مردان - در حوادث ایفا می کنند و نیز نگاه متفاوت و متنوع خود به حوادث و ماجراها جنبه های خاصی از وقایع و حوادث را ثبت و ضبط کنند. به همین دلیل به نظر من اصولا باید روایت های زنان را از حوادث تاریخی متفاوت و مهم تلقی کرد. بنابراین کتاب خانم ابتکار از این نظر نیز دارای اهمیت خاصی است.

به دوستان محترم توصیه می کنم این کتاب را مطالعه کنند. به هر حال نمی توان از اولین گزارش ایرانی از ماجرای مهم گروگانگیری، آن هم به قلم یک زن، براحتی صرف نظر کرد.

 

 

از آن همه دانشجویان خشمگینی که از دیوار سفارت آمریکا بالا رفتند، تنها یک زن تاریخنگار شد.

  
نویسنده : ; ساعت ۱۱:٤٥ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ فروردین ۱۳۸٩
تگ ها :