ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

نقد تاریخی

هر قوم و ملتی – بیش یا کم – تاریخی دارد و به هر حال به این تاریخ رجوع می کند. در باره آن کتاب می نویسد، از آن فیلم می سازد، آن را تبلیغ می کند و ... . به هر صورت از مراجعه مکرر به تاریخ گریزی نیست. اما سؤال مهم این است که با چه رویکردی باید به تاریخ مراجعه کرد؟


واقعیت این است که اغلب اقوام و ملت ها معمولا با نگاهی تحسین برانگیز به تاریخ خود می نگرند. بخصوص وقتی که موضوع رقابت و مقایسه با دیگر ملت ها و اقوام در میان باشد. آنان بر وجوه افتخار آمیز تاریخ خود تأکید می کنند، پیروزی های خود را به رخ می کشند، بزرگان خود را تجلیل می کنند و برای تاریخ خود نقشی کلیدی در تاریخ بشر قائل می گردند. از آن سو ممکن است دیگران در نگاه به تاریخ قوم رقیب، یکسره منفی بنگرند. بدی های آنان را بزرگ کنند، و بر محاسن و برتری های آنان سرپوش بگذارند.

ما خود گاهی به این ورطه می افتیم. مثلا چنین تصور می کنیم که در طول تاریخ چند هزار ساله خود همواره حق با ما بوده است، هر کجا را فتح کرده ایم، نشانه لیاقت و توانایی ما بوده است، همه رجال و شخصیت هایی که در طول تاریخ ما آمده و رفته اند، لیاقت تکریم و تجلیل دارند و از آن سو دشمنان ما همواره بر باطل بوده اند، هر گاه مغلوب شده ایم، به دلیل مظلومیت ما و ظلم و خشونت رقیب بوده است. کار گاهی از این هم مشکل تر است؛ مثلا در تکریم یا تجلیل یک شخصیت تاریخی، به دلیل تأکید بر ابعاد مثبت او، از وجوه منفی کار او غافل می شویم؛ سلطان یا امیری را تنها به دلیل شماری از کارهای مثبت او، عادل و بزرگ می دانیم و به عکس این موارد، گاه پیش می آید که توجه به ابعاد منفی یک شخص، ما را از وجوه مثبت او  غافل می سازد. به هر حال تفاخر مطلق یک قوم به تاریخ و گذشته خود و از آن سو نفی مطلق آن، خود یک آفت تاریخی است که معمولا در میان بسیاری از اقوام و ملل رخ داده است.

واقعیت این است  که نگاه مطلق به تاریخ گذشته هیچ قوم و ملتی و اجزاء و عناصر آن صحیح نیست. در این میان آنچه باید جایگزین تفاخر یا رد مطلق گردد، « نقد تاریخی » است. نقد تاریخی یعنی شناخت و تحلیل عناصر و اجزای مثبت و منفی تاریخ یک قوم و ملت. نه تحسین مطلق و نه رد و انکار مطلق تاریخ یک قوم، گرهی از کار یک ملت نخواهد گشود. آنچه راهگشاست « نقد تاریخی » است. با نقد تاریخی است که می توان با شناخت عناصر مثبت، آنها را سرمشق قرار داد و با شناخت عناصر و اجزای منفی، از آنها حذر کرد. در طول تاریخ، هیچ تغییر و تحولی بدون نقد تاریخی صورت نپذیرفته است.

  
نویسنده : ; ساعت ۱٢:٢۳ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٦ تیر ۱۳۸٩
تگ ها :