ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

آقای معتضد و دکترهای تاریخ!

« با اینکه من فوق لیسانس دارم اما همه دکترها می دانند که از هر دکتری باسوادتر هستم ».

این جمله ای است که آقای خسرو معتضد اخیرا در مصاحبه با سایت آینده اظهار داشته اند ( برای خواندن متن مصاحبه ایشان اینجا را کلیک کنید ).

مدتی است که ایشان برنامه های تاریخی مستمری را در تلویزیون اجرا می کنند و در آنها به بیان تاریخ معاصر ایران می پردازند. در این مدت فراوان پیش آمده که دانشجویان یا دیگر کسانی که این برنامه ها را تماشا می کنند، در باره دیدگاهها و نظرات ایشان پرسیده اند. پاسخ من به این سوال دارای چند قسمت است:


١. صرف نظر از محتوای سخنان و آراء ایشان، اینکه فردی به عنوان یک مورخ به صورت مستمر در تلویزیون ظاهر شود و از تاریخ سخن بگوید، موضوعی است که باید آن را مغتنم شمرد و  آرزو کرد این کار به صورت کمی و کیفی گسترش یابد.

٢. من تخصصی در باره تاریخ معاصر ایران ندارم و آنچه را در این باره می دانم حداکثر می توانم آشنایی با این دوره تاریخی بدانم. بر همین اساس به خود اجازه اظهار نظر در باره جزئیات آن نمی دهم و اصولا خود را شایسته نقد نظرات و آراء آقای معتضد نمی دانم. تاریخ معاصر ایران خوشبختانه متخصصان فراوان و برجسته ای دارد که باید اظهار نظر در این باره را به آنان واگذار کرد.

٣. آنچه من نقصی در کار آقای معتضد می دانم، چیزی است که می توانم آن را « لحن قطعی » ایشان بنامم. واقعیت این است که روایت های تاریخی مربوط به هر دوره و واقعه ای آنچنان عینیت ندارند که بتوان بر اساس آنها گزارشی کاملا قطعی از حوادث عرضه کرد. این نکته ای است که بر بسیاری از مورخان دوره های اخیر آشکار شده و اکنون کمتر می توان مورخ دقیق النظری یافت که حوادث گذشته را به صورت قطعی گزارش کند و به گونه ای سخن بگوید که گویی خود شاهد عینی این حوادث بوده است. اما لحن آقای معتضد در مواردی از چنین قطعیتی برخوردار است. 

جمله ای که در بالا آمد، اتفاقا شاهدی است بر اثبات همین ادعا. ایشان که دارای مدرک فوق لیسانس اند ( و این به نظر من نباید هیچ نقصی تلقی گردد ) اظهار داشته اند: « همه دکترها می دانند که از هر دکتری باسوادتر هستم ». در این باره می توان پرسید:

الف. چگونه و با چه روشی برای ایشان اثبات شده که از همه دکترهای تاریخ با سوادترند؟

ب. چه زمانی و کجا همه دکترهای تاریخ ابراز کرده اند که آقای معتضد از آنان با سوادتر است؟

ج. فرض کنید ایشان معتقد باشند دکترهای تاریخ چنین عقیده ای در باره ایشان دارند، ولی آن را به زبان نمی آورند. در این صورت باید پرسید: ایشان چگونه توانسته اند باخبر شوند که همه دکترهای تاریخ در کشور ما ایشان را باسوادتر از خود می دانند؟ بر این اساس چاره ای باقی نمی ماند مگر اینکه فرض کنیم چند تن از دکترهای تاریخ نزد آقای معتضد یا به گونه ای که ایشان باخبر شوند، اعتراف کرده باشند که دانش تاریخی ایشان از آنان بیشتر است. در این صورت این جمله آقای معتضد را که « همه دکترها می دانند که از هر دکتری باسوادتر هستم »،چگونه می توان تحلیل و توجیه کرد؟ با وجود این،  من به عنوان کسی که به تدریس و تحقیق در تاریخ اشتغال دارم، کار آقای معتضد را در عمومی کردن تاریخ ارج می نهم. به نظر این جانب برنامه ایشان در کل برنامه مفیدی است و نقشی مهم در جلب اذهان عمومی به حوادث تاریخی داشته است.

  
نویسنده : ; ساعت ٩:۱٧ ‎ق.ظ روز جمعه ۱۱ بهمن ۱۳۸٧
تگ ها :