ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

« علم تاریخ »

واقعیت این است که وضعیت رشته تاریخ در کشور ما و از جمله در دانشگاه ها چندان بسامان نیست. البته طی سال های اخیر هم بر تعداد دانشگاه هایی که در آنها تاریخ تدریس می شود، افزوده شده، هم شمار دانشجویان تاریخ رو به فزونی نهاده، هم بر تعداد نشریات تاریخی اضافه شده است و هم اینجا و آنجا سمینارها و کنفرانس های تاریخی برگزار می گردد. اینها همه علامت های خوبی هستند و می توانند نشانه ارتقاء جایگاه این رشته تلقی گردند. ولی متأسفانه باید گفت چنین نیست و این افزایش کمّی با افزایش کیفیت تؤام نبوده است و معمولا در کلاس های درس تاریخ، نشریات، سمینارها و کنفرانس های این رشته چندان سخن تازه ای مطرح نمی شود و تکرار بیش از ابتکار به چشم می آید.


در تحلیل این وضع می توان سخنان بسیار گفت، اما به نظر می رسد اساسی ترین مشکل، مهجور ماندن « علم تاریخ » در میان ماست. منظور از علم تاریخ، گزارش و یا حتی تحلیل روایت های تاریخی نیست. این کار به فراوانی در کلاس ها و نشریات و کنفرانس های تاریخی صورت می پذیرد. آنچه منظور است علمی است که در آن تعاریف، کلیات، موضوع، اصول و مبانی و بخصوص روش های این رشته مورد بحث و بررسی قرار گیرد. اکنون در دانشگاه های ما در هیچ یک از سه مقطع لیسانس، فوق لیسانس و دکترای تاریخ، درسی با عنوان « روش تحقیق در تاریخ » تدریس نمی شود و آنچه دانشجویان این رشته ها می خوانند درسی دو واحدی با عنوان « روش تحقیق » است که به هیچ وجه جوابگوی چنین نیازی نیست. در بعضی مقاطع تحصیلی نیز درسی تحت عنوان « فلسفه تاریخ » وجود دارد که آن نیز کفایت نمی کند. نتیجه این وضع آن است که دانشجویانی که در مراکز علمی ما تربیت می شوند، در رشته ای به تدریس و تحقیق می پردازند که اصول، مبانی و روش های آن را - چندان که باید - نیاموخته اند. روشن است که نتیجه کار آنان نیز مطلوب نخواهد بود. اگر حساب استثناء ها را جدا کنیم باید گفت که وضعیت عمومی رشته تاریخ و مورخان ما فعلا از همین قرار است. جالب اینکه در این میان به دلیل روشن نبودن چهارچوب های علمی این رشته، زمینه های ورود افراد غیر متخصص به این رشته نیز فراهم می گردد که این خود آفتی بزرگ است. حاصل کار عبارت است از کلاس های بی کیفیت، مقالات نازل، کنفرانس ها و سمینارهای کم محتوی و نهایتا وضعیتی نابسامان در تحصیل و تدریس و تألیف تاریخ.

به نظر نگارنده تنها راه حل این مشکل آن است که در کنار این همه رشته های آموزشی تاریخ که در دانشگاه ها فعالیت می کنند، رشته ای با عنوان « علم تاریخ » راه اندازی گردد و اندک اندک گسترش یابد. در این رشته باید در هر سه مقطع آموزشی ( لیسانس، فوق لیسانس و دکتری )، تعاریف، اصول، کلیات، مبانی و بخصوص روش های علم تاریخ تدریس گردد. این کار البته با مشکلاتی روبرو خواهد بود، اما نمی توان به این دلیل در شروع آن تأخیر کرد زیرا مهمترین کاری که باید برای نجات رشته تاریخ از این وضعیت انجام داد همین است؛ راه اندازی رشته « علم تاریخ ».

  
نویسنده : ; ساعت ۳:۱۸ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱۳ اسفند ۱۳۸٧
تگ ها :