ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

بهبهان

امروز یکی از دانشجویان در کامنتی برایم نوشته بود: 

«سلام استاد. دو سه روزی است "خاتون هفت قلعه" [اثر دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی] را می خوانم که در آن به زادگاه  شما و آثار تاریخی آن اشاره های زیادی شده است و این مساله برایم شگفتی آور بود از این جهت که هیچگاه ما از شما درباره آثار تاریخی شهرتان نپرسیده بودیم و شما هم به آن اشاره نکرده بودید. با خواندن این کتاب بسیار راغب شدم آنجا را از نزدیک ببینم باید جای بسیار دیدنی باشد. اگر اجازه بدهید سوالی را از شما بپرسم . نام شهر بهبهان از چه زمانی بر آن اطلاق شده است؛ از قبل از اسلام بوده و یا در قرون بعد از اسلام؟»


در پاسخ ایشان پای همان کامنت مطالبی نوشتم. اما بعد که آن را تأیید کردم، دیدم حجم آن بسیار بیشتر از آن مقداری است که پرشین بلاگ در نظر گرفته و ناقص می ماند. این بود که فکر کردم سؤال ایشان و پاسخ خودم را به عنوان یک پست مستقل در وبلاگ بگذارم. در پاسخ این دانشجوی محترم نوشتم:

 

سابقه سکونت در منطقه بهبهان به عصر ایلامی می رسد. چند سال پیش هنگام خاکبرداری برای ساختن سدی بزرگ در این منطقه، بیل بولدوزر به آرامگاهی ایلامی برخورد کرد و در آن اشیائی ارزشمند کشف شد که علاوه بر ارزش ذاتی آنها، ناگهان تاریخ تمدن و هنر این ناحیه را به حدود 5000 سال پیش کشاند. از این تمدن باستانی متاسفانه اطلاعات زیادی در دست نیست. هیچ کار باستان شناسی جدی تاکنون در این منطقه انجام نشده و آنچه نیز یافت شده به طور تصادفی بوده است.

در عصر ساسانی و در زمان پادشاهی قباد پدر انوشیروان، در این منطقه شهری بنا شد که آن را «به از آمذ کواذ» خواندند. همین شهر است که بعدا به نام ارجان (ارگان، ارغان، ارّجان و در تلفظ محلی ارغو) مشهور شد و در منابع تاریخی و جغرافیایی دوره اسلامی از آن به فراوانی یاد شده است. ارجان در حدود 10 کیلومتری شمال بهبهان کنونی قرار داشته و هم اکنون آثاری از آن در پشت کارخانه سیمان بهبهان باقی است. بقایای یک پل ظاهرا ساسانی که احتمالا همان باشد که در منابع عربی «القنطرة الکسرویه» خوانده شده و نیز بقایای یک بنای متأخر که ظاهرا حمامی بوده است و نیز قدمگاه حضرت رضا (ع) از آن جمله است. آخر در برخی منابع نیز از شهر ارجان به عنوان یکی از منزلگاه های سفر آن حضرت از مدینه به مرو نام برده شده است. این را نیز می دانیم که ارجان در دوره آل بویه رونق و رواجی قابل توجه داشته است.

اما از سده 6ق و به دنبال چند زلزله شدید و نیز ناآرامی های مربوط به حضور اسماعیلیان در قلاع این منطقه، ارجان رو به ویرانی نهاد و اندک اندک شهری به نام بهبهان در جنوب آن شکل گرفت. بعضی برای بهبهان وجوه تسمیه سطحی و غیرقابل قبولی ذکر کرده اند، اما من معتقدم این نام باید نامی باستانی باشد. در این باره تحقیقی خاص نکرده ام، اما گفتیم که نام قدیم ارجان هم "به از آمذ کواذ" بوده که گویا جزء "به" در این نام و نام بهبهان مشترک باشد. هم اکنون هم در این منطقه، روستاهایی وجود دارد که نام آنها با "به" و "بی" شروع می شود. مثل روستای "بِی بیُِون" که تلفظ محلی آن "بِی بِیُو" است و من میان آن و کلمه "بهبهان" که محلی ها آن را "بِیْ بُهو" تلفظ می کنند، مشابهتی می بینم.

به هر حال این منطقه حداقل از دوره ایلامی تا به امروز سابقه سکونت و تمدن دارد و آثار و ابنیه فراوانی هم دارد. از شما هم ممنونم که امروز پیزر لای پالان ما گذاشتید و رگ حب الوطن ما را جنباندید.

ارجان

پایه های پل ساسانی ارجان (القنطرة الکسرویه)

 

اجان

بقایای ساختمان حمامی در ارجان

 

قدمگاه امام رضا (ع) - ارجان

قدمگاه حضرت رضا (ع) در ارجان

  
نویسنده : ; ساعت ٩:۱٠ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢٦ تیر ۱۳٩۱
تگ ها :