ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

تلاش آزادی

این روزها در کنار کارهای دیگری که در دست انجام دارم، مطالعه کتاب تلاش آزادی دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی را هم شروع کردم. خواندن آخرین صفحات این کتاب 700 صفحه ای را دیشب، هنگام سحر، به پایان بردم و بعد ناگهان یادم آمد که فردا (امروز) 14 مرداد است و سالروز صدور فرمان مشروطیت. فرمان مشروطیت روز یکشنبه 14 مرداد 1285 شمسی / 14 جمادی الثانی 1324ق / 5 اوت 1906م صادر شد و امروز 106 سال شمسی و میلادی و 109 سال قمری از آن واقعه مهم می گذرد.

دکتر باستانی پاریزی در تلاش آزادی که چاپ نهم آن اخیرا منتشر شده، با محور قرار دادن زندگانی و سوانح عمر میرزا حسن مشیرالدوله (پیرنیا) صدراعظم و رجل برجسته سیاسی اواخر عصر قاجار، دو رویداد مهم تاریخ یک صد ساله اخیر ایران را مورد بررسی قرار داده است: 1. نهضت مشروطیت 2. انتقال سلطنت از قاجار به پهلوی.

من اگر چه در تاریخ معاصر ایران تخصصی ندارم ولی به دلیل علاقه شخصی، کتب بسیاری را در باره حوادث این دوره و بخصوص نهضت مشروطیت و مقدمات و مؤخرات آن مطالعه کرده ام و به جرأت می گویم که کتاب تلاش آزادی شیواترین و رساترین این آثار است. این کتاب که در 25 بخش تدوین شده است، یکی از منظم ترین آثار دکتر باستانی پاریزی نیز به شمار می‌آید. کسانی که با آثار این استاد و نویسنده بزرگ تاریخ آشنایند، می دانند که دکتر باستانی سبک خاص خود را دارند و به شیوه داستان در داستان هر چه را لازم بدانند، چه با ربط به نظر آید و چه بی ربط، می نویسند و اصلا خود بارها گفته اند که آثار خود را به خاطر پاورقی های آن می نویسند و‌ آنها را مهم تر از متن نوشته های خود می دانند (و الحق و الانصاف نیز چنین است)، اما نکته جالب اینکه این کتاب این گونه نیست و دکتر باستانی در این اثر مهم کمتر به حاشیه پرداخته و تمامی تلاش خود را صرف تلاش آزادی کرده و اثری گیرا، مستند و خواندنی عرضه کرده است. ایشان در دو بخش آخر کتاب، در مباحثی جالب، فلسفه سیاسی خود را نیز با صریح ترین سخنان بیان کرده اند و این بر ارزش و اهمیت کتاب افزوده است. تلاش آزادی حاوی بعضی گزارش های جالب و گاه منحصر به فرد در باره حوادث و رجال اواخر دوره قاجار، عصر مشروطه و دوره پهلوی اول است.

از آنجایی که میرزا حسن مشیرالدوله (پیرنیا) نویسنده کتاب مهم و ماندگار ایران باستان است، دکتر باستانی بخشی را نیز به بررسی این کتاب اختصاص داده و در آن از روش و ویژگی های تاریخنویسی مرحوم پیرنیا سخن گفته اند. این بخش می تواند علاقمندان به تحقیقات تاریخی را برای شناخت شیوه های درست تاریخنگاری راهنما باشد.  

  
نویسنده : ; ساعت ۳:۳٠ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٤ امرداد ۱۳٩۱
تگ ها :