ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

download

این روزها در جریان نوشتن مقاله ای، نیاز به کتابی پیدا کردم متعلق به سده 12هجری. با جستجویی مختصر معلوم شد که این کتاب تاکنون به چاپ نرسیده و آنچه از آن باقی است دو نسخه خطی است؛ یکی ناقص و متعلق به کتابخانه شخصی مرحوم محدث ارموی و دیگری کامل که در کتابخانه مجلس شورای اسلامی نگهداری می شود.


پیدا بود که دسترسی به نسخه اول دشوار است، این بود که ذهنم متوجه نسخه مجلس شد. اهل تحقیق می دانند که دسترسی به نسخ خطی همواره کاری است دشوار؛ یافتن نسخه، گرفتن اجازه برای استفاده یا عکسبرداری از آن و دیگر مشکلات این کار گاه ماهها وقت و توان محقق را می گیرد. داشتم ناامید می شدم که آخر ما مشهد و نسخه در تهران، پس چه باید کرد؟ ناگهان یادم آمد که مدتی است کتابخانه مجلس هزاران نسخه خطی خود را روی اینترنت گذاشته و محققان براحتی می توانند آنها را دانلود کنند. جستجو در سایت کتابخانه مجلس چندان طولی نکشید. نسخه پیدا شد. تمامی صفحات آن گشوده شد و 30 صفحه از آن را که لازم داشتم دانلود کردم. جالب اینکه برای نمایش تصاویر نسخه، از نرم افزاری استفاده شده که از امکان بزرگ نمایی با کیفت بسیار خوبی هم برخوردار است. بنابراین می توان صفحات را بزرگ کرد و خطوط و کلمات را براحتی خواند.  

یکی دو روز بعد نیازمند مراجعه به کتابی دیگر شدم؛ کتابی متعلق به سده 7هجری به زبان عربی که تاکنون سه بار در اروپا و کشورهای عربی چاپ شده ولی از زمان آخرین چاپ آن بیش از 70 سال می گذرد. جستجو در سایت کتابخانه دانشگاه فردوسی نشان داد که هیچ نسخه ای از این کتاب نه در کتابخانه های دانشگاه و نه در کتابخانه های مرتبط با سایت کتابخانه مرکزی دانشگاه موجود نیست و  تنها در کتابخانه آستان قدس رضوی یک نسخه خطی از کتاب موجود است. بازهم با مشکلی روبرو شده بودم؛ خوشبختانه سختگیری های قدیم در باره استفاه از نسخه های خطی اکنون کاهش پیدا کرده و می توان سفارش داد که یک نسخه اسکن شده از کتاب تهیه و در اختیار شما قرار گیرد، اما همین کار هم مستلزم صرف وقت و هزینه است. این را نیز می دانستم که کتابخانه آستان قدس هنوز نسخ خطی خود را روی اینترنت قرار نداده و امکان دانلود اینترنتی آنها فراهم نیست، ضمن اینکه با بودن نسخه های چاپی تصحیح شده از یک کتاب، استفاده از نسخه خطی آن چندان راضی کننده هم نیست. درماندم که چه باید کرد؟ این بار هم دست به دامن اینترنت شدم؛ امیدی نداشتم اما گفتم تیری است که می اندازیم شاید به هدف خورد. یک جستجوی ساده کردم و جواب داد. رسیدم به یک نسخه چاپی کتاب با فرمت pdf که امکان دانلود آن هم وجود داشت. دست به کار شدم و کمتر از 5 دقیقه بعد، متن کامل کتاب را در اختیار داشتم. به صفحاتی که نیاز داشتم مراجعه کردم و کار تمام شد؛ خوش و خرم بلند شدم و رفتم سری به گل هایم زدم و به آنها آب پاشیدم.  

اینها را نوشتم که بگویم ما اساتید و دانشجویان علوم انسانی متاسفانه کمتر با قابلیت های اینترنت آشناییم و از آن استفاده می کنیم. نیز خواستم به دوستان عزیز عرض کنم که در رشته هایی مانند تاریخ که محقق با کتب متعدد و متنوع و گاه نایاب سر و کار دارد، امکانات کامپیوتری و اینترنتی بخصوص دانلود یک فرصت عالی است که نباید از آن غافل ماند.

  
نویسنده : ; ساعت ۱٢:٠٥ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٥ شهریور ۱۳٩۱
تگ ها :