ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

علم تاریخ

واقعیت این است که وضعیت رشته تاریخ در کشور ما و از جمله در دانشگاههای ما چندان بسامان نیست. البته در سال های اخیر هم بر تعداد دانشگاه هایی که در آنها تاریخ تدریس می شود، افزوده شده، هم شمار دانشجویان تاریخ رو به فزونی نهاده است، هم بر تعداد نشریات تاریخی اضافه شده و هم اینجا و آنجا سمینارها و کنفرانس های تاریخی برگزار می گردد. اینها همه نشانه های خوبی است و می تواند علامت ارتقاء جایگاه این رشته تلقی گردد، ولی متأسفانه باید گفت؛ چنین نیست و این افزایش کمّی با افزایش کیفیت تؤام نبوده است و معمولا در کلاس های درس تاریخ، نشریات این رشته، سمینارها، کنفرانس ها و ... چندان سخنی تازه مطرح نمی شود و تکرار بیش از ابتکار به چشم می آید.

در تحلیل این وضع می توان بسیار سخن گفت، اما به نظر می رسد اساسی ترین مشکل، مهجور ماندن «علم تاریخ» در میان ماست. منظور از علم تاریخ، علمی است که در آن تعاریف، کلیات، موضوع، اصول و مبانی و بخصوص روش های این رشته مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. هم اکنون در دانشگاه های ما در هیچ یک از سه مقطع لیسانس، فوق لیسانس و دکترای تاریخ، درسی با عنوان «روش تحقیق در تاریخ» تدریس نمی شود و آنچه دانشجویان این رشته ها می خوانند درسی دو واحدی با عنوان کلی «روش تحقیق» است. در بعضی رشته ها و مقاطع نیز دروس انگشت شماری با عنوان «فلسفه تاریخ» یا «کلیات علم تاریخ» تدریس می شود که به هیچ وجه جوابگوی چنین نیازی نیست. نتیجه این وضع آن است که دانشجویان و پژوهشگرانی که در مراکز علمی ما تربیت می شوند، در رشته ای به تدریس و تحقیق خواهند پرداخت که اصول، مبانی و روش های آن را نیاموخته اند و معلوم است که نتیجه کار آنان مطلوب نخواهد بود. البته در این میان می توان حساب استثناها را جدا کرد، ولی وضعیت عمومی تاریخ و مورخان ما فعلا از همین قرار است. جالب اینکه در این میان به دلیل روشن نبودن چهارچوب های علمی این رشته، زمینه برای کسانی که بدون داشتن تخصص وارد این عرصه می شوند نیز فراهم می گردد. حاصل کار عبارت است از مقالات نازل، کنفرانس ها و سمینارهای کم محتوی و نهایتا وضعیتی نابسامان در تحصیل و تدریس و تألیف تاریخ.

به نظر می رسد تنها راه حل این مشکل آن است که در کنار این همه گروه های آموزشی و پژوهشی تاریخ که در دانشگاه های ما فعالیت می کنند، رشته ای با عنوان «علم تاریخ» یا «فلسفه تاریخ» (مقصود فلسفه نقدی یا تحلیلی تاریخ است) راه اندازی گردد و اندک اندک گسترش یابد. در این رشته باید در هر سه مقطع آموزشی لیسانس، فوق لیسانس  و دکتری، تعاریف، اصول و مبانی،  کلیات، و بخصوص روش های علم تاریخ تدریس شود. این کار البته با مشکلاتی جدی روبرو خواهد بود، اما نمی توان به این دلیل شروع آن را به تأخیر انداخت، زیرا مهمترین کاری که باید برای نجات رشته تاریخ از این وضعیت انجام داد همین است؛ راه اندازی رشته «علم تاریخ».

  
نویسنده : ; ساعت ۱٢:٠٩ ‎ب.ظ روز جمعه ٢۸ تیر ۱۳٩٢
تگ ها :