ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

نخستین تاریخ کرمان

این مطلب مختصر را به احترام دکتر باستانی پاریزی نوشتم که سوگند خورده بود؛ هیچ سخنرانی نکند و هیچ مقاله و کتابی ننویسید، مگر این که در آن از کرمان نامی به میان آورد.

 

نویسنده مشهور و شیرین سخن کرمانی، افضل‌الدین ابوحامد احمد بن حامد کرمانی، مشهور به افضل الدین کرمانی (م حدود 615 ق) منشی، ادیب و مورخ سده‌های 6 و 7 هجری، در سال 548ق کتاب عقدالعلی للموقف الاعلی را نوشت تا تقدیم ملک دینار غُز کند. او در این کتاب مدعی شده است که این کتاب قدیم ترین تاریخ محلی کرمان است، از آنرو که که تا روزگار او «کرمان را تاریخی مفرد نکرده‌اند» (ص 122).

سخن این است که این ادعای افضل چندان دقیق نیست؛ زیرا حدود 350 سال پیش از این تاریخ، ابوالحسن مدائنی (م 225ق) اولین کتاب در باره تاریخ کرمان را به رشته تحریر درآورده بود.

مدائنی که از جمله موالی بود، ظاهرا در بصره به دنیا آمد و همانجا نشو و نما کرد و علم آموخت. سپس راهی بغداد شد و باقی عمر را در بغداد ماند و سرانجام در همین شهر از دنیا رفت. مدائنی را می‌توان بزرگترین اخباری مکتب عراق دانست که تاریخنگاری روزگار خود را ارتقاء بخشید. از مشهورترین اخباریان مکتب عراق می‌توان به عَوانة بن حَکَم کلبی (م 147 ق)،‌ هشام بن محمد کلبی (م 206 ق)، هیثم بن عدی (م 207 یا 209 ق) و بخصوص مدائنی اشاره کرد که کار او نقطه اوج این مکتب بود. او به اعتدال و بی طرفی مشهور است. حجم آثار او نیز قابل توجه است. بنا به چنین دلایلی است که کار مدائنی را مرحله کمال مکتب تاریخنگاری عراق دانسته و او را «شیخ الاخباریین»  لقب داده‌اند.

مدائنی دهها اثر در باره فتح شهرها و نواحی ایران نوشته است که یکی از آنها کتاب کرمان است. ابن ندیم از این کتاب نام برده است (الفهرست، ص 116) و ظاهرا نقل قول هایی مختصر از آن در تاریخ خلیفة بن خیاط (ص 120) و تاریخ طبری (تصحیح ابوالفضل ابراهیم، ج 4، ص 180) موجود است. در این نقل قول‌‌ها به تاریخ فتح کرمان و سیرجان و برخی فرماند‌هان فتوح اسلامی در این منطقه اشاره شده است.

بر این اساس باید نتیجه گرفت که قدیم ترین تاریخ مفرد کرمان نه عقد العلی افضل کرمانی (م ح 615ق) بلکه کتاب کرمان ابوالحسن مدائنی (م 225ق) است. 

 

  
نویسنده : ; ساعت ۸:٤٧ ‎ق.ظ روز جمعه ٥ اردیبهشت ۱۳٩۳
تگ ها :