ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

CD

یکی از دست آوردهای تولید نرم افزارهای کامپیوتری، تولید و استفاده گسترده از CD های منابع است. این نرم افزارهای کامپیوتری این امکان را فراهم کرده اند که متن دهها و صدها کتاب و منبع مکتوب در فضایی کوچک قرار گیرند. امکانات جستجوی دقیق نیز در این نرم افزارها قرار داده شده و کاربر می تواند با دادن کلمات مورد نظر خود، در کوتاه ترین زمان ممکن به انبوهی از اطلاعات و داده های مورد نظر دست یابد، بدون این که لازم باشد به کتابخانه ای مراجعه کند، در سیستم باز یا بسته کتابخانه به دنبال منابع بگردد، آنها را در دست بگیرد، تورق کند، امانت بگیرد، با خود حمل کند و به منزل یا دفتر کار خود ببرد و ساعت ها و گاه روزها در لابلای صفحات یا فهرست های آن به دنبال مطالب مورد نظر خود بگردد.

اتفاق شگفت انگیزی که افتاده بسیار نیکو و مقبول است و موجب صرفه جویی در وقت و بالا رفتن دقت در مطالعه و استخراج مطالب از منابع می شود. در کشور ما مرکز کامپیوتری نور که در شهر قم فعالیت می کند، تاکنون هزاران عنوان کتاب از متون و منابع مختلف فارسی و عربی را در این نرم افزارها قرار داده و با بهایی اندک روانه بازار کرده است. این اتفاق را باید به فال نیک گرفت و از همه کسانی که در این زمینه فعالیت می کنند، تشکر و قدردانی کرد.

در این باره البته نکته دیگری هم هست که باید با دقت به آن توجه کرد. واقعیت این است که در رشته تاریخ و بسیاری دیگر از رشته های علوم انسانی، منبع شناسی یکی از لوازم کار دانشجویان، استادان و پژوهشگران است. کار منبع شناسی نیز از طریق مراجعه مکرر به منابع، مرور و مطالعه آنها صورت می گیرد. مثلا دانشجویی که در رشته تاریخ درس می خواند، در طول دوره تحصیل خود، با مراجعه مکرر به متون و منابع تاریخی، اندک اندک به شناخت مناسبی در باره نثر، سبک و محتوی یک کتاب و نیز شیوه کار نویسنده آن پی می برد. این آگاهی به مرور زمان و با مراجعه به دیگر منابع، به او قدرت مقایسه میان منابع و مؤلفان را می بخشد. این روند مستمر مراجعه به منابع و مأخذ، پس از دوران تحصیل و در جریان تحقیقات و پژوهش های بعدی نیز استادان، نویسندگان و محققان تاریخی را سخت به کار می آید، اما مراجعه به CD های متون و منابع به رغم فواید بسیار زیادی که دارد، مشکلی مهم و قابل توجه در این روند ایجاد می کند و مراجعه کنندگان را از آشنایی عمیق و گسترده با منابع، محروم می سازد. مثلا ممکن است کسی در طول یک تحقیق همه مطالب مورد نیاز خود را از تاریخ طبری براحتی از نرم افزاری استخراج کند ولی یک بار هم چشمش به مجلدات تاریخ طبری نیفتد، مقدمه آن را نخواند، اول و آخر آن را نبیند و دید جامعی نسبت به این کتاب مهم پیدا نکند. این نقیصه ای بسیار مهم و جدی است که نباید از آن غفلت کرد.

بر این اساس این جانب تصور می کنم، باید در باره استفاده از این قبیل نرم افزارهای الکترونیکی به تفکیک دست زد. به نظر می رسد؛ مراجعه به این نرم افزارها و استفاده از آنها برای کسانی که درجاتی از تحصیل و توانایی علمی را پشت سر گذاشته و به شناختی مناسب از متون و منابع و مؤلفان دست یافته اند، مفید است، اما برای دانشجویان و کسانی که در مراحل اولیه تحقیق و پژوهش قرار دارند، مشکلی اساسی ایجاد و در کار منبع شناسی آنان خللی جدی وارد می کند. بر این اساس برای این گروه، مراجعه به این نرم افزارها مناسب نیست و باید آنان را تا طی مراحلی از تحقیق و پژوهش علمی و شناخت مناسب متون و منابع و مؤلفان از این کار بازداشت. به خاطر داشته باشیم که همیشه بهترین راه کوتاه ترین راه نیست.

  
نویسنده : ; ساعت ٤:۳٠ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٤ بهمن ۱۳٩۳
تگ ها :