ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

دوره های تاریخی

تاریخ اقوام و ملت ها به دوره های مختلفی تقسیم می شود. معمولا خط فاصل این دوره ها، حوادث مهم سیاسی است و مهم ترین این حوادث تغییر سلسله های حکومتگر است. مثلا تاریخ ایران پیش از اسلام به دوره مادها، هخامنشیان، سلوکیه، اشکانیان و ساسانیان تقسیم می شود و تاریخ سده های اخیر کشور ما نیز بترتیب به دوره های صفوی، افشاریه، زندیه، قاجار و پهلوی قابل تفکیک است.

برافتادن یک سلسله و بر سر کار آمدن سلسله ای تازه معمولا تغییراتی گسترده در کارگزاران و عمال حکومتی ایجاد می کند و بر همین اساس برخی تصور می کنند که با این کار همه چیز جامعه (سیاست، اقتصاد، فرهنگ، هنر، دین و مذهب، آداب و رسوم و ...) دستخوش تغییر و دگرگونی می شود یا این که باید بشود. به همین دلیل یا منتظر این قبیل تغییرات می مانند و یا برای تغییر همه این امور دست به کار می شوند. اما واقعیت این نیست. واقعیت آن است که تغییر یک سلسله حکومتی اگرچه بیش و کم کارگزاران حکومت را تغییر می دهد، بلافاصله منجر به تغییراتی فراگیر در همه عرصه های اجتماعی و حتی سیاسی نمی گردد. مثلا در عرصه سیاست، سیاست خارجی دولت جدید ضرورتا با دولت قدیم متفاوت نیست. نظام و تشکیلات اداری حکومتی کاملا تغییر نمی کند. حتی کارگزاران دولتی هم یکپارچه عوض نمی شوند. بر همین اساس تغیرات اجتماعی، فرهنگی، هنری، مذهبی و اعتقادی نیز محدود است و ممکن است به صورت تدریجی صورت پذیرد.

بنابراین سقوط یک دولت و بر سر کار آمدن یک دولت جدید را مترادف با تغییراتی همه جانبه در عرصه های مختلف تلقی کردن مقرون به صواب نیست؛ اولا همه تغییرات یک جامعه وابسته به تغییرات سیاسی نیست، ثانیا در حالی که همه عرصه های سیاسی نیز در دولت های جدید تغییر نمی کند، چگونه می توان انتظار داشت عرصه های دیگر به طور همه جانبه دچار تغییر و دگرگونی شود؟

واقعیت این است که هر دوره تاریخی را می توان به نواری رنگی تشبیه کرد که اگر هم قرار باشد رنگ آن تغییر کند، این کار به صورت آرام و تدریجی صورت می پذیرد؛ اندک اندک از تندی رنگ آن کاسته می شود و این افول آرام، به شکل گیری رنگی دیگر منجر می شود که سرانجام ممکن است جای رنگ پیشین را بگیرد. ضمن این که بخش هایی از طیف رنگ های دوره های تاریخی همواره برقرار است و هیچ گاه از بین نخواهد رفت.  

بر این اساس تاریخ های خاص را تنها می توان سال های آغاز و انجام کار حاکمان و امیران سلسه ها دانست، اما تغییر و دگرگونی های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، فکری، مذهبی، هنری و ... دارای تاریخ هایی معین و مشخص نیستند. این شیوه ها و سبک های زندگی پیش می روند، دستخوش تغییر و اصلاحاتی آرام می شوند و در دوره های مختلف ادامه حیات می دهند؛ گاه از بین می روند ولی گاه در زیر پوسته ای از رنگ های تازه، حیات خود را استمرار می بخشند؛ برای دهه ها، سده ها و هزاره ها...

  
نویسنده : ; ساعت ۱:٤۸ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٠ امرداد ۱۳٩٤
تگ ها :