ماهروز

برای شناخت خصیصه و سرشت یک جامعه، هیچ نموداری بهتر از نوع تاریخی که می نویسد یا نمی نویسد نیست (ای. ایچ. کار).

مسجد جامع تابران

در جریان کاوش هایی که طی سال های ١٣٧٩ تا ١٣٨٢ شمسی در شهر تاریخی توس صورت گرفت، بقایای مسجدی که به احتمال بسیار مسجد جامع شهر بوده و در سده ۵ ق به دستور خواجه نظام الملک ساخته شده است، از زیر خاک بیرون آورده شد. بنا به قولی بعدها مدرسه ای نیز به این مسجد ضمیمه شده که تا زمان ویرانی توس در دوره تیموریان رونق داشته است. این محوطه تاریخی ٩۴ متر طول و ۵٣ متر عرض دارد. من اخیرا دو بار به دیدن این مسجد رفتم و نظر به اهمیت این بنا مطالبی در باره آن می نویسم:


الف. با توجه به تاریخ ساخت این بنا ( اواخر سده ۵ ق ) می توان مسجد تابران توس را قدیم ترین مسجدی در خراسان دانست که از آن اثری باقی مانده است.

ب. واقع شدن این مسجد در فاصله تقریبا ١٠٠متری بنای مشهور هارونیه، نشان می دهد که به احتمال بسیار زیاد محوطه ای که اکنون هارونیه و مسجد جامع تابران در آن قرار دارند، مرکز شهر تاریخی توس بوده است. آنچه این گمان را تقویت می کند، این است که کارشناسان باستان شناسی معتقدند؛ در ضلع غربی و شمالی این بنا بازارهایی نیز وجود داشته است. این موضوع می تواند در طرح احیای شهر توس که از چند سال پیش در جریان است، دارای اهمیت بسیار باشد.

ج. آثار بیرون آمده از زیر خاک، خوشبختانه توسط کارشناسان به خوبی مرمت شده و ایجاد سقفی مناسب بر فراز کل محوطه، آن را در برابر حوادث جوی نیز محافظت می کند. نصب طناب هایی به دور محوطه و عدم امکان تماس افراد با آثار کشف شده، آنها را از صدماتی که ممکن است توسط بازدید کنندگان وارد شود نیز محفوظ می دارد.

د. نکته چهارم اینکه به نظر می رسد آثار موجود کامل نباشد و حداقل با توجه به موقعیت مسجد و بازارهای مذکور، می توان امیدوار بود که در جریان کاوش های آینده، بخشی دیگر از  این مسجد و  مدرسه و دیگر بناهای مرکز شهر تاریخی توس از زیر خاک بیرون آورده شود. جالب اینکه فرو رفتگی ستونهای ضلع جنوبی مسجد در زیر آسفالت اتوبانی که به سوی آرامگاه فردوسی کشیده شده، تردیدی باقی نمی گذارد که بخش هایی از شهر توس در زیر این اتوبان مدفون است.

ه. و ختم کلام اینکه تا آنجا که به خاطر می آورم، طرح بازسازی و احیاء شهر تاریخی توس، از دهه ٧٠ آغاز شده، اما تاکنون گزارشی از پیشرفت های به عمل آمده در این زمینه به صورت عمومی منتشر نشده است. اکنون کشف چنین آثاری در این مکان نشان می دهد؛ اصلی ترین کاری که باید در این باره صورت داد، کاوش های باستان شناسی به صورت گسترده است. این کار موجب کشف بقایای شهر می گردد و آنچه از زیر خاک بیرون خواهد آمد، نقشی مهم در تهیه نقشه شهر آینده توس خواهد داشت. البته ساخت و سازهای گسترده در سالیان گذشته در محوطه توس، این کار را با مشکلاتی بسیار مواجه ساخته است، اما باید امیدوار بود که در آینده ای نه چندان دور، توس پس از گذشت ۶٠٠سال ویرانی، حیاتی تازه از سر گیرد. 

 

 

جامع تابران      جامع تابران - توس

 

 

 

جامع تابران

یکی از ستونهای جامع تابران که  بخشی از آن در زیر خیابان

اصلی توس قرار گرفته است.

  
نویسنده : ; ساعت ۱٢:۱٧ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱ دی ۱۳۸٧
تگ ها :