تکرار تاریخ؟!

جملاتی مانند « تاریخ تکرار می شود » ، « باز هم تاریخ تکرار شد» و یا برخی گزاره های مشابه را گاهی هنگام رخ دادن واقعه ای از زبان این و آن می شنویم. معمولا در این موارد، گویندگان چنین جملاتی، واقعه ای را که بعد از واقعه ای دیگر رخ داده، و به نظر آنان کاملا منطبق با واقعه قبلی است، مصداق تکرار تاریخ معرفی می کنند، اما واقعیت این است که این سخن مشهور، اصل و پایه ای ندارد و صرفا ناشی از یک خطای معرفتی است. به این دلیل که

الف. اگر یک واقعه تاریخی را اتفاقی بدانیم که به علل و دلایلی خاص، به دست فاعلانی  مشخص، در زمان و مکانی معین رخ داده است و تأثیراتی ویژه بر جای نهاده است، باید گفت امکان تکرار چنین واقعه ای هرگز وجود ندارد، زیرا در واقعه دوم، نه علتها و دلایل عینا تکرار می شوند، نه  فاعلان واقعه پیشین حضور دارند، نه زمان حادثه، زمان واقعه قبلی است و نه معمولا مکان واقعه اول، کاملا دست نخورده باقی مانده است. مسلما کمیت و کیفیت تأثیرات دو واقعه نیز نمی توانند مانند هم باشند.

ب. نکته دوم اینکه حکم دادن به تکرار واقعه ای تاریخی، مستلزم این است که قائلین به آن ادعا کنند؛ حقیقت واقعه اول و دوم را کاملا دریافته اند و مقایسه کامل آنها با هم نشان داده است که این دو واقعه از هر نظر منطبق برهم هستند. اما این ادعایی است که هیچ مورخی (به معنی دقیق کلمه) توانایی مطرح کردن آن را ندارد. زیرا درک تمامی ابعاد یک واقعه تاریخی نه منطقا و نه در عمل  ممکن نیست .

اما ظاهرا آنچه منجر به صدور چنین جملات و ادعاهایی می شود، تنها مشابهت هایی است که گاه میان دو واقعه وجود دارد. این مشابهت ها ممکن است کم نباشند، ولی هیچ گاه بیشتر از تفاوت های موجود میان آن دو واقعه نیستند. نتیجه آن که  این تنها نوعی ساده اندیشی است که از وجود شباهت هایی کلی  میان دو واقعه، چنین نتیجه گرفته شود که واقعه دوم تکرار واقعه اول است.

 

/ 5 نظر / 43 بازدید
ط.ع

سلام ممنون مثل همیشه مفید بود.

89

سلام استاد يادش بخير كلاس های فلسفه تاريخ ورودی های 89 و جلسات كتاب خوانی كه گاه بر سر همين موضوع صحبت می كرديم... ای كاش فرصتی بيابيد و جلسات كتابخوانی را دوباره شروع كنيم.

بی نام

استاد باز فلسفه تاریخ درس می دید؟

اصغری

سلام قطعا وقایع تاریخی تکرار نمی شوند اما به نظر وقایع قوانینی دارند که این قانون ها تکرار میشن

وحید

سلام. کاملا درست میفرمایید، تاریخ به هیچ وجه با همان اشخاص و در همان مکان تکرار نشده و نمی شود. ولی گاهی گفتن این جمله که تاریخ تکرار میشود به مردم امیدواری میدهد. البته گاهی هم نا امیدی.