آقای معتضد و دکترهای تاریخ!

١. صرف نظر از محتوای سخنان و آراء ایشان، اینکه فردی به عنوان یک مورخ به صورت مستمر در تلویزیون ظاهر شود و از تاریخ سخن بگوید، موضوعی است که باید آن را مغتنم شمرد و  آرزو کرد این کار به صورت کمی و کیفی گسترش یابد.

٢. من تخصصی در باره تاریخ معاصر ایران ندارم و آنچه را در این باره می دانم حداکثر می توانم آشنایی با این دوره تاریخی بدانم. بر همین اساس به خود اجازه اظهار نظر در باره جزئیات آن نمی دهم و اصولا خود را شایسته نقد نظرات و آراء آقای معتضد نمی دانم. تاریخ معاصر ایران خوشبختانه متخصصان فراوان و برجسته ای دارد که باید اظهار نظر در این باره را به آنان واگذار کرد.

٣. آنچه من نقصی در کار آقای معتضد می دانم، چیزی است که می توانم آن را « لحن قطعی » ایشان بنامم. واقعیت این است که روایت های تاریخی مربوط به هر دوره و واقعه ای آنچنان عینیت ندارند که بتوان بر اساس آنها گزارشی کاملا قطعی از حوادث عرضه کرد. این نکته ای است که بر بسیاری از مورخان دوره های اخیر آشکار شده و اکنون کمتر می توان مورخ دقیق النظری یافت که حوادث گذشته را به صورت قطعی گزارش کند و به گونه ای سخن بگوید که گویی خود شاهد عینی این حوادث بوده است. اما لحن آقای معتضد در مواردی از چنین قطعیتی برخوردار است. 

جمله ای که در بالا آمد، اتفاقا شاهدی است بر اثبات همین ادعا. ایشان که دارای مدرک فوق لیسانس اند ( و این به نظر من نباید هیچ نقصی تلقی گردد ) اظهار داشته اند: « همه دکترها می دانند که از هر دکتری باسوادتر هستم ». در این باره می توان پرسید:

الف. چگونه و با چه روشی برای ایشان اثبات شده که از همه دکترهای تاریخ با سوادترند؟

ب. چه زمانی و کجا همه دکترهای تاریخ ابراز کرده اند که آقای معتضد از آنان با سوادتر است؟

ج. فرض کنید ایشان معتقد باشند دکترهای تاریخ چنین عقیده ای در باره ایشان دارند، ولی آن را به زبان نمی آورند. در این صورت باید پرسید: ایشان چگونه توانسته اند باخبر شوند که همه دکترهای تاریخ در کشور ما ایشان را باسوادتر از خود می دانند؟ بر این اساس چاره ای باقی نمی ماند مگر اینکه فرض کنیم چند تن از دکترهای تاریخ نزد آقای معتضد یا به گونه ای که ایشان باخبر شوند، اعتراف کرده باشند که دانش تاریخی ایشان از آنان بیشتر است. در این صورت این جمله آقای معتضد را که « همه دکترها می دانند که از هر دکتری باسوادتر هستم »،چگونه می توان تحلیل و توجیه کرد؟ با وجود این،  من به عنوان کسی که به تدریس و تحقیق در تاریخ اشتغال دارم، کار آقای معتضد را در عمومی کردن تاریخ ارج می نهم. به نظر این جانب برنامه ایشان در کل برنامه مفیدی است و نقشی مهم در جلب اذهان عمومی به حوادث تاریخی داشته است.

/ 7 نظر / 9 بازدید
هادی

نقد عالی‌ و مختصری که با آرامش نکاتی منطقی مطرح کرده بود. به شخصه از داشتن چنین آرامشی در مورد برخورد با چرندیات عاجزم. :)

حسین کریمی

با سلام و خسته نباشید خدمت استاد محترم و تبریک جهت وبلاگ خیلی مفید تان با عرض پوزش سوالی داشتم روش های جدید تاریخنگاری را توضیح دهید؟ با تشکر.

قنوات

جناب کریمی سلام. پاسخ به سوال شما بسیار مفصل است و ممکن است نتوان در یک و حتی چند پست به آن پرداخت. بنابراین به شما توصیه می کنم کتاب بسیار مفید درآمدی بر تاریخ پژوهی نوشته مایکل استنفورد ترجمه دکتر مسعود صادقی را مطالعه کنید. موفق باشید.

حسین تولایی

به نظر من هم لحن قطعی ایشان در بیان مسائل تاریخی کمی جای بحث دارد به ویژه آنکه در مورد مسائل تاریخ معاصر نظرات و تحلیل های گوناگونی وجود دارد که باید از زوایای مختلف به آن نگریست وآرای مختلف را در کنار هم بیان کرد ولی به نظر می رسد ایشان با یک نوع جهت گیری خاص به بیان تاریخ معاصر در تلوزیون می پردازد البته با این نظر که به نوعی مردم را علاقمند به تاریخ می کندموافقم بارها شده است که دوستانم در شهرستان از من سوال می کنند:که شما در دانشگاه چه کتاب هایی از آقای معتضد را می خوانیدو حتی علاقمند به این هستند اگر کتابی از ایشان دارم یا می شناسم معرفی کنم. با این حال من فکر می کنم که افرادمتخصص تری هم در مورد تاریخ چه تاریخ معاصر و چه تاریخ اسلام و ایران وجود دارد که می توان که از آنها نیز بهره برد [گل]

فرهمند

شما راستگویانه گفتید که از تاریخ همزمان کم آگاهید و باید گفت درود بر راستی. و گفتید که از گسترش آگاهی دادن درباره تاریخ خوشحالید و باید بگویم منهم و بسیاری دیگر هم خوشحال میشوند . اما به عنوان کسی که این دوره را میشناسد و نمیگوید "باسواد" است، فروتنانه میگویم: آنکه آقای "دکترترین دکترها" میگویند ، گذشته از برخی داستانهای راست و ناراست، چیز دیگری نیست و همه میدانیم کار راستین تاریخ آنست که به کار آید نه تنها بر زبان و زندانی در چهارچوب فرمایش ها.... و تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل

اصغر قاسمی

با عرض سلام خدمت استاد گرامی و ارجمندم جناب آقای دکتر قنوات ضمن تبریک وبلاگ جدید نقد جالب و به جایی بود

لیلا

من هم چند تا متن دارم .بهتر نیست آقای معتضد تو داستانای خیالی بعدی به اینا هم استناد کنه؟