متن خوانی

متن درسی ما کتاب منتخب النصوص التاریخیه و الجغرافیه اثر مرحوم دکتر نورالله کسایی است. هر جلسه یکی دو صفحه از یکی از منابع تاریخی را می خوانیم و ترجمه می کنیم و گاهی که لازم باشد به شرح و توضیح متن هم می پردازیم. کار خواندن و ترجمه کردن را به عهده خود دانشجویان گذاشته ام. من قرائت و ترجمه ها را کنترل می کنم و هر گاه لازم باشد، شرح و توضیحی می دهم.

این هفته بخشی از کتاب تجارب الامم ابن مسکویه رازی را خواندیم که به تاریخ ایران و قیام مزدک اختصاص داشت. یکی از دانشجویان خواند و ترجمه کرد و من هم جا بجا توضیحاتی  دادم. در متن در باره مزدکیه آمده بود:

و زعموا أنهم یأخذون للفقراء من الاغنیاء و یردّون من المکثرین علی المقلّین.

« آنان (مزدکیه) می پنداشتند که پول اغنیاء را برای فقراء می گیرند و از کسانی که بیشتر دارند به آنان که کمتر دارند می دهند ».

گفتم: این اندیشه در تاریخ بشر گاه پدیدار شده و عده ای گفته اند باید ثروت ثروتمندان را به نفع ضعفاء مصادره کرد. بنابراین این اندیشه اختصاص به مزدکیان نداشته است.

دانشجویی که می خواند ادامه داد:

و انه مَن کان عنده فضل فی المال و القٌوت او النساء و الامتعه، فلیس هو اولی به من غیره.

بعد بدرستی ترجمه کرد که

« به نظر آنان هر کس مال یا غذا یا زن یا کالایی اضافی داشت، برای استفاده از آن بر دیگران اولویت نداشت».

گفتم این یعنی اشتراکیت. اما مورخ باید به شرایطی که چنین اندیشه هایی افراطی در آنها شکل می گیرد، توجه کند. چنین افکاری بازتاب فقر و نابرابری های گسترده در جوامع بوده است. انسان های محروم ممکن است در صورت عدم رفع محرومیت های خود، به دامن چنین اندیشه هایی پناه ببرند و نوعی آنارشی را در جامعه حاکم کنند، به هر حال مورخ باید به شرایط و زمینه ها  توجه و چنین افکاری را بازتاب اوضاع اجتماعی  و اقتصادی جامعه تلقی نماید. بعد به وضعیت دربار قاجار در دوره فتحعلی شاه اشاره کردم و توضیح دادم که هزینه گذران زندگی صدها زن و فرزند فتحعلی شاه، تقریبا برابر با هزینه خورد و خوراک یک شهر 10000 نفری بوده است، و طبیعتا این هزینه ها از طریق مالیات و عوارضی که شاه از مردم مطالبه می کرده تأمین می شده است. بنابراین طبیعی است که کشاورزان و کسبه و صنعتگران و کلا مردمی که می بینند دسترنج آنان صرف چنین هزینه هایی می شود،‌ از این وضع ناراضی و خواهان بر هم زدن آن باشند.

دانشجویی که متن را می خواند، ادامه داد:

فلم یلبثوا الاّ قلیلا حتی صار الرّجل لا یعرف اباه و لا الاب ولده

و ترجمه کرد:

« آنان مدتی بیش نماندند اما کار به جایی رسید که مرد پدر خود را نمی شناخت و پدر فرزند خویش را تشخیص نمی داد».

گفتم: به نظر می رسد مورخان در این مورد کم و بیش مبالغه هم کرده باشند. بعد گفتم جمله مشهوری است که « تاریخ را اقوام پیروز نوشته اند ». و طبیعی است که در این میان چه بر سر اقوام مغلوب آورده اند. قوم مغلوب اولا نمانده که بتوانند تاریخی بنویسد، ثانیا دلیلی نداشته تا قوم غالب در نگارش تاریخ، به قوم مغلوب رحمی روا دارد. سهل است که برای توجیه برانداختن آنان هر چیزی را به ایشان نسبت داده اند.

در ادامه در باره نویسنده کتاب تجارب الامم یعنی ابوعلی مسکویه رازی توضیحاتی دادم؛ که او که در سده های 4 و 5 هجری می زیسته و معاصر فردوسی بوده است، یکی از اولین کسانی است که با فلسفه ای خاص به تاریخ نگریسته و از گزارش های متعدد تاریخی تنها روایت هایی را برگزیده که حاوی تجاربی هستند و دیگران می توانند از آنها درسی عملی بگیرند. و به همین دلیل نام کتاب خود را تجارب الامم نهاده است. گفتم که این کتاب را دکتر ابوالقاسم امامی به نحوی شایسته تصحیح و به فارسی نیز ترجمه کرده است.

واپسین مطلب اختصاص به نام مسکویه داشت. گفتم این نام را مِسْکَوَیه، مُسْکُویه، مُشْکَوَیه و مُشْکْوَیه هم خوانده اند. و ظاهر وجه صحیح آن مُشْکْوَیه است. مرکب از مُشْک + وَیهْ. می دانستم که پسوند « وَیه » چند معنی دارد، ولی یادم نبود که در این ترکیب به چه معنی است. این بود که به عهده یکی از دانشجویان گذاشتم که در کتاب لغت ببیند و جلسه آینده آن را در کلاس مطرح کند. ( البته بعدا خودم نگاه کردم و متوجه شدم که این پسوند در این ترکیب معنی مشابهت می دهد. بنابراین مشکویه یعنی « مُشک مانند » یا « مانند مُشک » ).

در آخر به دانشجویان گفتم: به نظرم می رسد اگر در دروس مختلف، به جای اینکه ما اساتید یکسره حرف بزنیم، مرتب متن های خوب خوانده و در صورت نیاز ترجمه و شرح شوند، مفیدتر باشد. در آن صورت دانشجویان فارسی می‌ آموزند، عربی می آموزند، ترجمه کردن می آموزند، با مورخان و سبک و شیوه آنان آشنا می شوند و از لابلای مطالب نیز اطلاعات تاریخی فراوانی به دست می آورند.      

/ 15 نظر / 18 بازدید
نمایش نظرات قبلی

در همین روزگار هم غالب مردان زن را از اموال خود می دانند. به آن چه می گویند توجه نکنید بلکه در رفتارشان دقیق شوید. راه دیگرش هم توجه به قوانینی(دینی و اجتماعی اش فرق چندانی ندارد) است که از همان روزگار به جا مانده است و همچنان با پایبندی تمام اجرا می شود.

سادا

آدما خیلی وقت ها اگه اقرار به اشتباهات خود کنند و در صدد اصلاح آن باشند خیلی اوضاع کارها بهتر میشه.دانشجویی که فاعلو شبیه مفعول به منصوب میخونه ولی در ترجمه معنی درست یعنی فاعل رو میگه.این یعنی از ترجمه و متن هیچ سردر نیاورده.اینو استاد غفرانی همیشه میگفت.استاد من اگه میام تو وبلاکتون ونظراتمو میگم به خاطر اینه که قلبا دوستون دارم.وهیچ قصد هتک حرمت ویا زیر سوال بردن ندارم.بحث یادگیری از صفر متون عربی نیست.بحث موضوع یاداوری است.استاد میتونه به سوال های گرامری بچه ها واضح تر جواب بده.به نظر شما این کار اتفاق می افته؟استاد شما نگاه تلسکوپی به کلاس دارین ولی من دانشجو نگاه میکروسکوپی.بنده وسط دانشجوها هستم واز نزدیک لمس می کنم که بچه ها می فهمن کجای کلاس می لنگه.

سلام : استاد شيوه درست اعرابه که باعث ميشه ما بتونيم درست ترجمه کنيم ،به نظر من يکي از نکات قوت کلاس هاي استاد موسوي تو دانشگاه تهران همين سختگيري استاد درباره تلفظ صحيح کلماته که باعث ميشه ما با تشخيص جايگاه کلمه در جمله بتونيم درست ترجمه کنيم اگه به اعراب اهميت بدين حداقل خواندن متون عربي رو به صورت روان دانشجوها ياد ميگيرن،اين جوري کلاساي متون پربار تر ميشه ببخشيد استاد اين فقط يه نظر بود

کاملا متین،استاد ببخشید قصد جسارت نداشتم.راستی مگه قرار نبود متن درسی متون تاریخی رو عوض کنید؟

علومی

سلام: چشم استاد...

سلام استاد.خوبین؟سعی میکنم همیشه به وبلاگتون سر بزنم.سال قبل من باهاتون متون تاریخی داشتم .کلاس خیلی خوبی بود و واقعا لذت می بردم. برای من که خیلی مفید بود و تونستم در کنکور ارشد عربی رو مخصوصا قسمت ترجمه رو خیلی خوب جواب بدم و قبول بشم. ازتون ممنونم

سمیه

سلام خداقوت. من هم در دانشگاه زنجان این درس را در ترم 4 با استاد ارجمندم آقای دکتر احمدوند می گذرانم در این درس هدف آشنایی با متون تاریخی است ولی اینقدر روی صرف ونحو تاکید می شود که بقیه موارد فراموش می شود کاش کمی هم به هدف اصلی درس توجه می شد.

مهـــــــــــــــربان

سلام استاد .. ببخشید من لیسانس روابط بین الملل دارم وحالا می خوام در رشته تاریخ ایران در دوره اسلامی در مقطع کارشناسی ارشد شرکت کنم ..استاد گرامی کتاب منتخب النصوص منبع کارشناسی ارشد فراگیر پیام نور است ..من چطور باید این کتاب را بخونم ..ترجمه اش آیا مو جوده ..لطفا من را راهنمایی کنید [گل] بسیار سپاسگذارم

محمدی

دریغ که دانشجویان پیام نور از استفاده از محضر اساتید باسوادی مثل حضرتعالی محرومند. خدا می داند من تنها بخشی از این کتاب را به چندین و چند زحمت توانستم برای خودم ترجمه کنم و این درس را پاس کنم. اما قبول بفرمایید که کتاب، کتاب فخیمی است. خداوند روح استاد نورالله کسایی را قرین رحمت بفرماید. خوبی دانشگاه پیام نور همین است که برای هر درس چندین استاد ندیده دارد. راستی استاد! در نمایشگاه بین المللی کتاب با آقای علیرضا نوری (همکار جهاد دانشگاهی مشهد) ذکر خیر شما شد. می گفت افتخار مصاحبت شما را دارد. نمی دانم سلام بنده را رساند یا خیر.[گل]

محمدی

راستی استاد! باید این مطلب را به آن مطلب قبلی علاوه کنم که اینجانب اهل تبریزم و ارادت بنده یک مسیر حدود 1500 کیلومتری را طی می کند. علت ارادت هم همان حق استادی است که بر گردن یک دانشجوی ندیده ی پیام نوری دارید. یک استدعا هم داشتم و آن اینکه تا شما مثلا این مطلب را نمی نوشتید، بعضی حقایق ریز در مورد همان مطلب ابن مسکویه بر بنده و امثال آشکار نمی شد (حال ببینید دانشجویان حاضر در کلاس چه فایده ها که نبرده اند!) لذا از این دست الطاف تدریس گونه سایبری بیشتر کنید و از این دانشجونوازیها زیاد بفرمایید بلکه فقرا هم فایده برند و به قول شاعر: چه زیان تو را که من هم برسم به آرزویی! از بابت این تو هم که به ضرورت شعری بوده، عذرخواهی می کنم.